Jaki wynik pulsoksymetru jest prawidłowy?
U większości zdrowych osób przebywających na poziomie morza za typowy prawidłowy wynik uznaje się SpO₂ w zakresie 95-100%. Wartość ta oznacza szacowany przez urządzenie procent hemoglobiny we krwi tętniczej, która przenosi tlen. Pulsoksymetr podaje również tętno, ale to właśnie saturacja najczęściej budzi pytania podczas domowego pomiaru.
Wynik trzeba jednak oceniać w kontekście, a nie traktować jako samodzielną diagnozę. Znaczenie mają objawy, choroby przewlekłe, wysokość nad poziomem morza oraz zwykły poziom saturacji danej osoby. U pacjenta z przewlekłą chorobą płuc lekarz może ustalić indywidualny zakres docelowy, który będzie inny niż typowy zakres dla zdrowych osób. W takim przypadku należy stosować się do zaleceń lekarza, a nie samodzielnie zmieniać plan leczenia na podstawie pojedynczego wskazania.
Istotny jest także trend pomiarów. Odczyt 97% u osoby bez niepokojących objawów zwykle mieści się w typowym zakresie. Jeżeli jednak tej samej wartości towarzyszy nasilona duszność, nie należy uznawać jej za dowód, że wszystko jest w porządku. Pulsoksymetr może się mylić, a sam wynik nie wyjaśnia przyczyny dolegliwości.
Co mierzy pulsoksymetr i czego wynik nie mówi?
Pulsoksymetr to nieinwazyjne urządzenie, które najczęściej zakłada się na palec. Wykorzystuje światło przechodzące przez tkankę, aby oszacować udział hemoglobiny przenoszącej tlen. Odczyt SpO₂ jest więc szacunkiem, a nie bezpośrednim pomiarem zawartości tlenu we krwi. Różni się od SaO₂ oznaczanej z próbki krwi, na przykład w badaniu gazometrycznym.
Urządzenie nie rozpoznaje przyczyny obniżonej saturacji i nie zastępuje badania lekarskiego. Gdy pojawiają się wątpliwości kliniczne, lekarz może zlecić badanie krwi i ocenić jego wynik razem z objawami oraz innymi informacjami o stanie pacjenta. Nie należy podejmować decyzji o leczeniu wyłącznie na podstawie domowego odczytu.
Dokładność zależy od urządzenia i warunków pomiaru. Dla niedawno dopuszczonych urządzeń podawana jest typowa dokładność rzędu 2-3% w porównaniu z pomiarem z próbki krwi. Nie oznacza to jednak, że każdy odczyt będzie różnił się od rzeczywistej wartości dokładnie o tyle. Niepewność może być szczególnie istotna przy niskiej saturacji, dlatego pozornie niewielkiej zmiany nie zawsze można bezpiecznie zignorować.
Jak prawidłowo wykonać pomiar w domu?
Nieodpowiednie warunki mogą spowodować niestabilny lub mylący odczyt. Ruch, słaby przepływ krwi, zimny palec, grubość skóry, lakier do paznokci i sztuczne paznokcie mogą wpływać na wynik. Na pomiar oddziałują również inne czynniki, w tym palenie tytoniu. Dobre przygotowanie ogranicza część przypadkowych błędów, ale nie usuwa ograniczeń samego urządzenia.
Aby uzyskać bardziej miarodajny odczyt, warto:
- odpocząć przez chwilę przed pomiarem;
- ogrzać dłoń i wybrać palec bez lakieru lub sztucznego paznokcia;
- trzymać palec nieruchomo i poczekać, aż wskazanie się ustabilizuje;
- powtórzyć pomiar, jeśli wynik jest niespodziewany lub wyraźnie różni się od wcześniejszych odczytów.
Powtórzenie pomiaru pomaga sprawdzić, czy nietypowa wartość nie wynikała z chwilowego zakłócenia. Nie powinno jednak opóźniać uzyskania pomocy, jeśli samopoczucie gwałtownie się pogarsza. Warto zapisywać wyniki wraz z godziną i objawami, ponieważ seria pomiarów może dostarczyć lekarzowi więcej informacji niż pojedyncza liczba.
Kiedy niski wynik wymaga kontaktu z personelem medycznym?
Progi alarmowe mogą zależeć od choroby i indywidualnego planu opieki. W materiałach dotyczących domowego monitorowania stosuje się przykładowo następujące zasady: wynik 93-94% należy powtórzyć, a jeśli się utrzymuje lub jest niższy od zwykłego poziomu danej osoby, skontaktować się z personelem medycznym. Przy wyniku 92% lub niższym zaleca się natychmiastowy ponowny pomiar, a jeśli nadal jest tak niski, pilne szukanie pomocy.
Są to progi z określonych zaleceń monitorowania, a nie uniwersalna reguła dla każdego pacjenta. Osoba, której lekarz wyznaczył inny zakres docelowy, powinna postępować według otrzymanych instrukcji. Powtarzający się wynik 91% wymaga pilnej oceny, choć jego interpretacja zależy również od stanu pacjenta i indywidualnych zaleceń.
Pilnej oceny medycznej wymagają niepokojące objawy, takie jak duszność, sinienie, splątanie, ból w klatce piersiowej lub gwałtowne pogorszenie samopoczucia. Trzeba szukać pomocy także wtedy, gdy pulsoksymetr pokazuje wartość mieszczącą się w typowym zakresie. Objawy mogą być ważniejsze niż jeden pozornie prawidłowy odczyt, a urządzenie nie zawsze wychwytuje niski poziom tlenu.
Dlaczego pomiar może być niedokładny?
Na wiarygodność wyniku wpływają zarówno warunki pomiaru, jak i cechy użytkownika oraz konstrukcja urządzenia. Szczególną uwagę zwraca się na pigmentację skóry. Działanie pulsoksymetrów może różnić się u osób o jaśniejszej i ciemniejszej skórze. Przy ciemniejszej pigmentacji urządzenie może w pewnych warunkach zawyżyć SpO₂ i nie wykryć odpowiednio niskiego poziomu tlenu. Dlatego nie należy ignorować objawów tylko dlatego, że wyświetlacz wskazuje wartość bliską normie.
Rozwój urządzeń obejmuje dokładniejsze sprawdzanie ich działania u osób o różnej pigmentacji oraz czytelniejsze informowanie o ograniczeniach pomiaru. W projektowanych zaleceniach dla producentów uwzględnia się między innymi badania kliniczne i ocenę odcienia skóry. To ważne, ponieważ pomiar powinien być użyteczny dla różnych grup pacjentów, a użytkownik musi rozumieć, że wskazanie nie jest nieomylnym potwierdzeniem prawidłowego utlenowania krwi.
Najbezpieczniej łączyć wynik z samopoczuciem, wcześniejszymi pomiarami i zaleceniami medycznymi. Typowe SpO₂ wynosi 95-100%, ale pojedynczy odczyt nie stanowi pełnej oceny zdrowia. Jeśli wynik jest niski, utrzymuje się poniżej zwykłego poziomu albo towarzyszą mu niepokojące objawy, należy skontaktować się z personelem medycznym zamiast polegać wyłącznie na pulsoksymetrze.
Bibliografia
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-proposes-updated-recommendations-help-improve-performance-pulse-oximeters-across-skin-tones
- https://www.fda.gov/medical-devices/products-and-medical-procedures/pulse-oximeters
- https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/pulse-oximeters-medical-purposes-non-clinical-and-clinical-performance-testing-labeling-and
- https://www.listerhouse.nhs.uk/_common/getdocument?id=119526
- https://northyorkshireccg.nhs.uk/wp-content/uploads/2021/07/oximetry@home-GP-pack-v1.3-SWR.doc